The Latest
-
Business
ચૂંટણીપંચ સ્વતંત્ર છે, પરંતુ વહીવટી કામગીરી માટે સંપૂર્ણ પરાવલંબી છે તે વાત કોણ કરશે?
-
Sportsએશિયન ગેમ્સના 13મા દિવસે સુવર્ણ પદકોની ભરમાર, 16 ગોલ્ડ સાથે ભારત ટોપ 5માં
-
Gujaratકેપ્ટન સ્મિત મચ્છરની બહાદુરીની વાર્તા સાથે ટ્રેન્ડ કરી રહી છે ગુજરાતી નાગર બ્રાહ્મણોની રહસ્યમય અટકો
-
Worldઈઝરાયેલ-ઓમાન વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો નથી તો ઓમાનના પાયલટને ઈઝરાયેલ જતી ફ્લાઈટમાં ડ્યૂટી કેમ અપાઈ?
-
Gujaratરાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ ગુજરાત UCC બિલને મંજૂરી આપી: લિવ-ઇનનું રજીસ્ટ્રેશન ફરજિયાત
-
Nationalફ્લાયદુબઈ ફ્લાઇટમાં હુમલા બાદ ઈરાનનું નામ કેમ આવ્યું? ટ્રમ્પની ધમકીથી વધ્યું ટેન્શન
-
Entertainmentબાલીમાં અકસ્માતનો ભોગ બની નુસરત ભરૂચા, હોસ્પિટલમાં કરાઈ દાખલ
-
NationalPM મોદીએ કેપ્ટન સ્મિત સાથે વાત કરી: સ્મિતે કહ્યું-વિમાન નીચે જઈ રહ્યું હતું, હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ..
-
Nationalકોંગ્રેસથી મોહભંગ? ટિકિટ વિતરણથી નારાજગી બાદ હવે વિશ્વેન્દ્ર સિંહે પાર્ટી છોડવાની જાહેરાત કરી
-
NationalCEC જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળના 14 નિર્ણયોની કાયદેસરતા પડકારાઈ, સુપ્રીમમાં અરજી
-
SportsAsian Games: ભારતીય બોક્સરોની ‘ગોલ્ડન હેટ્રિક’, લવલીના અને પરવીન બાદ અંકુશે પણ જીત્યો ગોલ્ડ
-
Businessસપ્ટેમ્બરમાં GSTથી સરકારને મોટી આવક, 2.03 લાખ કરોડનું કલેક્શન નોંધાયું, છ મહિનામાં સરકારને મળ્યા 12.46 લાખ કરોડ
-
Business
સુથારનો પ્રયાસ
-
Business8 અઠવાડિયાથી બજાર સતત તૂટી રહ્યું છે, સેન્સેક્સ 6590 અને નિફ્ટી 2149 પોઈન્ટ ગગડ્યા
-
Nationalક્યાંક પૂર તો ક્યાંક ચોમાસાની વિદાય, ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં હવામાનનો અલગ-અલગ રંગ, યુપીમાં 30 ગામો ટાપુ બન્યા
-
Businessવૈશ્વિક બજારમાં સોના-ચાંદીમાં ભારે હલચલ, ક્રૂડ ઓઈલમાં પણ મોટો ઉતાર-ચઢાવ
-
Indiaઅવકાશમાં ભારતની નવી છલાંગ, AI સેટેલાઇટ પૃથ્વી પર મોકલશે માત્ર જરૂરી ડેટા
-
Businessભારતના વિદેશી દેવામાં એક ક્વાર્ટરમાં 15.4 અબજ ડોલરનો વધારો, GDPના પ્રમાણમાં સ્થિતિ શું?
-
SURATVNSGUની સમરસ ગર્લ્સ હોસ્ટેલમાં વિદ્યાર્થિનીઓનો હોબાળો, હલકી ગુણવત્તાના ભોજનનો આક્ષેપ
-
Nationalગાંધી જયંતિ પર રાજઘાટ પહોંચ્યા PM મોદી, રાહુલ ગાંધી અને ખડગેએ પણ બાપુને નમન કર્યું
-
Gujaratગરબા માટે AC ડોમ બનાવ્યો છે? ફાયર વિભાગના આ નિયમો નહીં પાળો તો NOC નહીં મળે
-
SURATસુપ્રીમની ગાઇડલાઇનના ભંગનો આરોપ, સુરતની મહિલાએ 7 પોલીસકર્મી સામે હાઇકોર્ટમાં કરી અરજી
-
Nationalગાંધી જયંતીએ CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે CJPનું દેશવ્યાપી આંદોલન શરૂ, 3 મોટી માગ સાથે રસ્તા પર ઉતર્યું
-
Sportsવર્લ્ડ કપ 2027નું આખું શેડ્યૂલ આવ્યું સામે, 7 ઑક્ટોબરે ઓસ્ટ્રેલિયા સામે ભારતની પહેલી મેચ
-
Indiaગાંધી જયંતીએ માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના વિભાગોએ લીધો સ્વચ્છતા સંકલ્પ, AIR પરિસરમાં વૃક્ષારોપણ
-
Gujaratનવા રંગ-રૂપમાં અમદાવાદનો ગાંધી આશ્રમ, 95% રિસ્ટોરેશન પૂર્ણ; આખું મ્યુઝિયમ જોવા 4-5 કલાક લાગશે
-
SURATરેસ્ટોરન્ટમાં ગંદકી કે અખાદ્ય સામગ્રી મળી તો ખેર નથી, 73 એકમો તપાસાયા, 48ને નોટિસ
-
Indiaબીજાના નામે SIM લેવું કાયદેસર ગુનો, થઈ શકે 50 લાખ સુધીનો દંડ
-
Worldમદીનામાં હુમલા બાદ યાન્બુમાં આગના અહેવાલ, સાઉદીના ઓઈલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ખતરો?
-
Sportsએશિયન ગેમ્સમાં ભારતનું તીર નિશાને લાગ્યું, મહિલા રિકર્વ ટીમે પહેલીવાર જીત્યું ગોલ્ડ
અત્યારે દેશમાં રાજકીય ધમાસાણ મચ્યું છે. ચર્ચાના કેન્દ્રસ્થાને છે ચૂંટણીપંચ. ભારતમાં બંધારણે જે સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ આપી છે, તેવી સંસ્થાઓમાં ન્યાયતંત્ર જેટલું જ મહત્વનું ચૂંટણીપંચ છે. દેશમાં સંસદીય લોકશાહી માટે ચૂંટણી અનિવાર્ય છે અને આ ચૂંટણી દ્વારા વિજેતા ઉમેદવારોને સત્તા સોંપવાનું અગત્યનું કામ ચૂંટણીપંચ કરે છે. ચૂંટણીપંચ તટસ્થ રીતે, પક્ષાપક્ષીથી પર રહીને આ કામ કરવાનું હોય છે. ભારતમાં ચૂંટણીપંચને બંધારણે કેટલીક અમર્યાદિત સત્તાઓ આપી છે, જેમાંની કેટલીક આપણે જાણીએ છીએ, જેમ કે ચૂંટણી સમયે તે કોઈને પણ કામગીરી સોંપી શકે છે, ચૂંટણીના ખર્ચાઓનું ઓડિટ હોતું નથી વગેરે. ચૂંટણીપંચ વિશે દેશભરમાં ચર્ચાઓ થાય ત્યારે એક અગત્યની ચર્ચા થવી જરૂરી છે અને તે એ કે ચૂંટણીપંચ પાસે જમીન ઉપર વ્યવહારિક કામ કરવા માટેનું માળખું જ નથી!
હા, ચૂંટણીપંચની રચનાથી માંડીને તેની ભૂમિકા કે અમર્યાદિત સત્તાઓ બધું જ બંધારણમાં છે. તે પક્ષને માન્ય-અમાન્ય કરી શકે છે. ઉમેદવારને માન્ય-અમાન્ય કરી શકે છે. તે ઉમેદવારની હાર-જીત જાહેર કરે છે. એટલે બંધારણીય સત્તાઓ દ્વારા એ સ્પષ્ટ છે કે ચૂંટણીપંચનો પાયો મજબૂત છે. વળી, નેવું કરોડ મતદાતાઓ માટે ચૂંટણી યોજી, સાઠ કરોડ મતદાતાઓના મત ગણાવી પરિણામો જાહેર કરવા સુધીની કામગીરી દ્વારા તેની કામગીરીની ધજા વિશ્વભરમાં ફરકે છે. ચૂંટણીપંચ પાસે ચૂંટણી કમિશનરની કચેરી છે. હાલ ત્રણ ચૂંટણી કમિશનરો છે. શ્રી ટી. એન. શેષન આવ્યા બાદ ભારતમાં સામાન્ય પ્રજા ચૂંટણી કમિશનર અને ચૂંટણીપંચનું મહત્વ સમજતી થઈ!! મતદાર ઓળખપત્ર પણ ત્યાર બાદ દાખલ થયું. ઓળખાણના પુરાવા સાથે મતદાન કરવાની સત્તાવાર શરૂઆત પણ પછી થઈ. બાકી તો દર પાંચ વર્ષે ચૂંટણી આવે ત્યારે ચૂંટણીપંચ અને તે સંબંધિત ચર્ચાઓ પણ થતી, બાકી બધું રામ રામ!
વાત અગત્યની અને મહત્વની છે તે હવે એ કે ભારતમાં ચૂંટણીપંચનો બંધારણીય સત્તા દ્વારા પાયો મજબૂત છે. ઉપર ચૂંટણીપંચ અને તેની સત્તાવાર ઓફિસ અને દરેક રાજ્યમાં એક કેન્દ્રીય ઓફિસ છે, પણ ચૂંટણીપંચને રોજિંદા જમીની કામ કરવા માટે જે માણસો, ઓફિસો જોઈએ તે છે જ નહીં. જ્યારે જ્યારે ચૂંટણી આવે ત્યારે ત્યારે રાજ્યના વહીવટી અધિકારીઓ આપોઆપ ચૂંટણીપંચના માણસો બની જાય છે. રાજ્ય ચૂંટણી કમિશનર અલગ હોય છે, પણ પછી તેમના હાથ નીચે જિલ્લા કલેક્ટર જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી અને મામલતદાર તાલુકા અધિકારી બની જાય છે અને પ્રજા સાથે સીધા કામ કરવા માટે હોય છે શિક્ષકો!
આ વાત અતિ ગંભીર રીતે સમજવાની અને આ વ્યવસ્થા બદલાવવાની જરૂર છે. ચૂંટણીપંચ હવે કાયમી ધોરણે કામ કરતી સંસ્થા છે. તેના મતદાર યાદી સુધારણા, મતદાતા કાર્ડ તૈયાર કરવા, ચૂંટણી સમયે મતદાતા કાપલી લોકોને પહોંચાડવા અને મતદાન મથકની કામગીરીના અનેકાનેક કામો કરવા માટે ચૂંટણીપંચ પાસે માણસો નથી, માળખું નથી. કાયમ રાજ્યના વહીવટી સ્ટાફ અને સરકારી શિક્ષકોને આ કામગીરી આપવામાં આવે છે.પહેલા દેશમાં વસ્તી ઓછી હતી. ચૂંટણીપંચ માત્ર પાંચ વર્ષે જ કામગીરીમાં સક્રિય થતું. હવે આવું નથી. રોજ લાખો મતદારો જગ્યા બદલી રહ્યા છે, અનેક મતદારો પોતાના નામ ઉમેરવા, રદ કરવા અરજી કરી રહ્યા છે.
ભારતની આખી ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને ચૂંટણી કામગીરીનો ખરો યશ જો કોઈને આપવાનો હોય તો આપણા શિક્ષકોને આપવો પડે. બુથ લેવલ કામગીરીથી માંડીને મતદાન મથકની વ્યવસ્થા અને મતગણતરી સુધીની કામગીરી તેઓ કરે છે. આપણી તો રાજ્ય સરકારને વિનંતી છે કે બીજું કંઈ નહીં તો નગરપાલિકાથી માંડીને લોકસભાની ચૂંટણી માટે કર્મચારી જોઈતા હોય તે અમારે માટે પણ શિક્ષકની ભરતી કરો. બાકી આવનારા સમયમાં આ ચૂંટણીઓ કરશો કોના દ્વારા? ચૂંટણીપંચે વહેલી તકે પોતાનું કાર્યરત માળખું બનાવવાની અને તે માટે સ્વતંત્ર કર્મચારીઓની ભરતી કરવી જરૂરી છે.
બાકી બંધારણીય સ્વાયત્ત ગણાતા ચૂંટણીપંચની મોટાભાગની કામગીરી રાજ્યનું વહીવટીય અને પોલીસ ખાતું જ કરશે ત્યાં સુધી ચૂંટણી કામગીરીમાં ખરી તટસ્થતા આવશે નહીં. કોઈ કલેક્ટર, મામલતદાર કે શિક્ષક, અધ્યાપક એકાદ મહિનાની કે દિવસની ચૂંટણી કામગીરી માટે વર્તમાન સરકાર સામે કાયમી દુશ્મની કરશે નહીં. વ્યવહારમાં બધાને અનુભવ છે કે મામલતદારો કે કલેક્ટરો જે તે રાજ્યની સરકારના માર્ગદર્શન મુજબ જ ચૂંટણીની રોજિંદી કાર્યવાહી કરતા હોય છે અને માટે જ આચારસંહિતાથી માંડીને મતદાન મથકની કામગીરીમાં લખેલા નિયમો જુદા અને જમીન પર અનુભવ જુદા હોય છે. તો અંતે વાત એટલી જ કે ન્યાયાલય પાસે તેનું સ્વતંત્ર માળખું અને સ્ટાફ છે. આવકવેરા વિભાગ પાસે પોતાનું માળખું અને સ્ટાફ છે.
રેલવે પાસે છે, પણ ચૂંટણીપંચ પાસે વહીવટીય માળખું અને કાયમી સ્ટાફ નથી. તે તો વહીવટી માળખું અને કર્મચારીઓ ઉછીના લઈને કામગીરી ચલાવે છે. એટલે મતદાર યાદીના ગોટાળા તો શરૂઆત છે. જેમ જેમ ઊંડા ઊતરશો, નવા નવા ખેલ સામે આવશે, કારણ કે નિસ્બત વગર, જવાબદારી વગર કોઈપણ ભોગે ચૂંટણી કામગીરી પૂરી કરવાના હેતુથી થયેલા કામમાં આવું થાય તે સ્વાભાવિક છે. એટલે ચૂંટણીપંચને કામ કરવા કાયમી સ્ટાફ આપો, માળખું આપો. એ સમયની માંગ છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે